Mucha domowa – skąd się bierze i jak się jej pozbyć?

Mucha domowa (Musca domestica) to najczęstsza mucha w domach, kuchniach, magazynach i obiektach gastronomicznych. Według Britannica około 90 procent wszystkich much występujących w pobliżu ludzkich siedzib to właśnie ona [2]. Nie gryzie, ale żeruje na odpadach i odchodach, a potem siada na jedzeniu, więc przenosi na nie drobnoustroje. Poniżej znajdziesz opis gatunku, odpowiedź na pytanie, czy mucha gryzie, oraz sposoby ograniczania jej liczebności w domu i w firmie.

Mucha domowa: wygląd i cechy rozpoznawcze

Dorosła mucha domowa ma od 5 do 7 mm długości [1][2]. Tułów jest szary i ma cztery ciemne podłużne paski, a odwłok jest żółtawy z ciemniejszą linią pośrodku. Oczy są czerwonobrunatne i składają się z około 4000 fasetek, dlatego owad szybko reaguje na każdy ruch [2]. Przezroczyste skrzydła dają zwinny lot, a przylgi na stopach pozwalają chodzić po szybie i suficie.

Najważniejsza cecha z punktu widzenia tego artykułu to budowa narządów gębowych. Mucha domowa ma aparat gębowy typu gąbczastego, który służy do chłonięcia płynnego pokarmu, a nie do przebijania skóry [1].

Czy mucha domowa gryzie?

Nie. Mucha domowa nie gryzie ani nie kłuje, bo nie ma do tego żadnych narządów [2]. Jeśli ktoś mówi, że ugryzła go mucha, najczęściej chodzi o inny gatunek.

Dlaczego mucha domowa nie ugryzie człowieka

Na końcu trąbki muchy domowej znajdują się miękkie płaty, którymi owad chłonie płyny [1]. Pokarm stały musi najpierw rozpuścić. Wypuszcza na niego ślinę i treść pokarmową, a potem zlizuje powstałą papkę. Nie ma szczęk ani sztyletu, którym mogłaby przebić skórę. Kiedy mucha domowa siada na dłoni, zlizuje pot i resztki jedzenia, co najwyżej łaskocze. Prawdziwy problem to ślad, jaki zostawia przy żerowaniu: ślinę, treść pokarmową i odchody na powierzchniach, na których siada [1].

Co gryzie, gdy “ugryzła mucha”

Najczęstszym sprawcą jest bolimuszka kleparka (Stomoxys calcitrans). Wielkością przypomina muchę domową, ale ma wysunięty do przodu, kłujący aparat gębowy [3]. Krew ssą obie płcie, a ukłucie jest bolesne [3]. Bolimuszka atakuje zwykle kostki i łydki, siada na skórze głową do góry [3]. Rozwija się w wilgotnej materii organicznej, takiej jak zepsuta słoma, pryzmy obornika czy rozsypana pasza [3]. W Polsce dokucza najczęściej późnym latem i jesienią, a gdy robi się chłodniej, wchodzi do budynków.

Krew ssą też inne muchówki, między innymi bąki, ślepaki, meszki i kuczmany [4]. Bąki opisaliśmy w artykule o musze końskiej. Mucha plujka, podobnie jak domowa, nie gryzie, a jej opis znajdziesz w tekście o musze plujce.

Jak odróżnić muchę domową od bolimuszki kleparki

• Narząd gębowy: u bolimuszki to sztywna, cienka trąbka wystająca z przodu głowy [3], a u muchy domowej nic takiego nie widać.
• Odwłok: u muchy domowej jest żółtawy z ciemną linią pośrodku, a u bolimuszki szary z ciemnymi plamkami.
• Zachowanie: bolimuszka siada na skórze głową do góry i po chwili kłuje [3], a mucha domowa krąży nad jedzeniem i siada na nim.
• Miejsce ukłucia: kostki i łydki wskazują raczej na bolimuszkę niż na muchę domową.

Co zrobić po ukłuciu

Miejsce ukłucia umyj wodą z mydłem i schłodź zimnym kompresem. Przy swędzeniu możesz zapytać farmaceutę o preparat łagodzący. Do lekarza zgłoś się, gdy obrzęk szybko narasta, pojawia się gorączka, ropna wydzielina albo duszność.

Cykl życia muchy domowej

Samica składa do 500 jaj w kilku partiach po 75 do 150 sztuk w ciągu trzech lub czterech dni [1]. W cieple jaja wylęgają się po 8 do 20 godzinach [1]. Larwy, czyli czerwie, mają na początku od 3 do 9 mm, a po osiągnięciu pełnego wzrostu od 7 do 12 mm [1]. Przed przepoczwarzeniem opuszczają wilgotne podłoże i szukają suchszego miejsca, na przykład szczeliny, rogu pomieszczenia albo piasku.

Cały rozwój trwa przy sprzyjającej temperaturze od 7 do 10 dni, a w gorszych warunkach do dwóch miesięcy [1]. Dlatego latem populacja potrafi urosnąć w kilka tygodni, a zimą rozwój zwalnia.

Gdzie rozwija się mucha domowa

Larwy muchy domowej rozwijają się w rozkładającej się materii organicznej: w oborniku, odchodach zwierząt, koszach na odpady, resztkach jedzenia, kompoście i mokrej ściółce [1]. Dorosłe owady odpoczywają na ścianach, sufitach, przewodach i w narożnikach, a do środka wlatują przez otwarte okna i drzwi oraz przez nieszczelności.

W domu źródłem bywa zapomniany kosz, nieumyty pojemnik na bioodpady albo odchody zwierzaka. W gospodarstwie i zakładzie produkcyjnym są to najczęściej obornik, odpady organiczne i brudne pojemniki na śmieci.

Czym grozi mucha domowa w kuchni i w zakładzie

Mucha domowa jest wektorem mechanicznym. Drobnoustroje nosi na stopach, owłosieniu i w treści pokarmowej, a z odpadów przenosi je na żywność [1][2]. Uniwersytet Florydy wymienia bakterie z rodzajów Salmonella, Shigella, Campylobacter, Escherichia, Enterococcus oraz Chlamydia. Starsza literatura łączy muchy także z durem brzusznym czy czerwonką [1]. Nie oznacza to, że każda mucha jest zakażona, ale ryzyko rośnie tam, gdzie żywność leży odkryta.

Największe znaczenie ma to w kuchniach, stołówkach, piekarniach i magazynach spożywczych. W takich obiektach monitorowanie much wchodzi w skład programu zwalczania szkodników w systemie HACCP. Całą grupę owadów roznoszących zanieczyszczenia opisujemy w artykule o szkodnikach sanitarnych.

Jak ograniczyć liczebność much domowych

Najpierw usuń miejsca rozwoju, bo larwy żyją w odpadach, a same pułapki na dorosłe muchy problemu nie rozwiążą.

Higiena i usuwanie źródeł

• Opróżniaj kosze codziennie w sezonie i myj je wodą z detergentem.
• Trzymaj odpady organiczne w szczelnych, zamykanych pojemnikach.
• Sprzątaj odchody zwierząt, mokrą ściółkę i resztki paszy.
• W kuchni nie zostawiaj odkrytej żywności ani brudnych naczyń.

Bariery i pułapki

• Zamontuj siatki w oknach i drzwiach oraz uszczelnij szpary, o czym piszemy w artykule o szczelności budynku.
• Używaj lepów i lamp UV w miejscach, gdzie nie świecą na żywność. Służą do monitoringu i odłowu dorosłych owadów, nie zastąpią higieny.

Kiedy potrzebna jest dezynsekcja

Gdy muchy wracają mimo porządku, gdy rozwijają się w odpadach, których nie da się usunąć, albo gdy chodzi o zakład spożywczy lub fermę, trzeba ustalić źródło i dobrać metodę. Zabieg obejmuje zwykle zabezpieczenie miejsc rozwoju, preparaty na dorosłe osobniki i tam, gdzie to uzasadnione, preparaty na larwy. Insektpol prowadzi zwalczanie much w domach, firmach i obiektach rolnych, w tym na fermach drobiu. Ogólny zakres usług znajdziesz na stronie o dezynsekcji, a wycenę zamówisz przez formularz kontaktowy.

Najczęściej zadawane pytania

Czy mucha domowa gryzie człowieka?

Nie. Mucha domowa ma gąbczasty aparat gębowy, którym chłonie płyny, i nie jest w stanie przebić skóry [1][2]. Ukłucia na łydkach i kostkach, zwłaszcza późnym latem i jesienią, zwykle pochodzą od bolimuszki kleparki [3].

Jak odróżnić muchę domową od bolimuszki kleparki?

Bolimuszka ma sztywną trąbkę wysuniętą do przodu głowy i szary odwłok z ciemnymi plamkami, a mucha domowa ma gładką głowę i żółtawy odwłok z ciemną linią [3]. Bolimuszka siada też na nogach głową do góry.

Jak szybko rozwija się mucha domowa?

W sprzyjających warunkach pełny rozwój od jaja do dorosłej muchy trwa od 7 do 10 dni, a jaja wylęgają się po 8 do 20 godzinach [1]. W chłodzie rozwój może trwać do dwóch miesięcy.

Czy muchy domowe przenoszą choroby?

Tak, mechanicznie. Przenoszą bakterie z odpadów i odchodów na żywność i powierzchnie, między innymi z rodzajów Salmonella, Shigella i Escherichia [1]. Nie wywołują chorób przez ukąszenie.

Jak pozbyć się much domowych z mieszkania?

Zacznij od usunięcia źródeł: opróżnij kosze, umyj pojemniki, zamknij żywność i załóż siatki w oknach. Lepy i lampy UV obniżą liczbę dorosłych owadów. Jeśli muchy wracają, potrzebna jest dezynsekcja i ustalenie miejsca, w którym rozwijają się larwy.

Dlaczego jesienią w domu pojawiają się muchy, które kłują?

To najczęściej bolimuszka kleparka. Jest liczna późnym latem i jesienią, a przy ochłodzeniu szuka schronienia w budynkach [3]. Jeśli kłuje w kostki, nie jest to mucha domowa.

Źródła

1. UF/IFAS EDIS: House fly, Musca domestica (EENY-048/IN205)
2. Encyclopaedia Britannica: Housefly
3. Oklahoma State University Extension: Stable Flies
4. Illinois Department of Public Health: Biting Flies