Kątnik domowy: jak wygląda, ile żyje i czy gryzie?

Kątnik domowy (Tegenaria domestica) to pająk z rodziny lejkowcowatych, który chętnie zasiedla piwnice, spiżarnie, strychy i ciemne kąty mieszkań. Samica ma od 7,5 do 11,5 mm długości ciała, samiec od 6 do 9 mm [1]. Znacznie większy pająk, który najczęściej przestraszy domowników, to zwykle blisko spokrewniony kątnik większy (Eratigena atrica), osiągający do 1,6 cm długości ciała i do 7,5 cm rozpiętości odnóży [2]. Oba gatunki są płochliwe, częściej widuje się je po zmroku, a ich obecność w domu sama w sobie nie świadczy o zagrożeniu dla ludzi.

Kątnik domowy czy kątnik większy: jak je odróżnić

W polskich źródłach pod hasłem “kątnik domowy” opisywane są dwa gatunki: kątnik domowy (Tegenaria domestica), czasem nazywany mniejszym, oraz kątnik większy, zwany też kątnikiem domowym większym (Eratigena atrica) [3]. Różnią się przede wszystkim rozmiarem.

Systematyka tej grupy zmieniała się w ostatnich latach: kątnika większego opisywano dawniej jako Tegenaria atrica, a od 2013 roku zalicza się go do rodzaju Eratigena [3]. W praktyce wystarczy prosta zasada: bardzo duży pająk z długimi odnóżami, widywany jesienią w pomieszczeniach, to zwykle samiec kątnika większego.

Jak wygląda kątnik domowy

Ciało pająka składa się z dwóch części: głowotułowia i odwłoka (nazywanego też opistosomą). Głowotułów kątnika domowego jest rudobrązowy, pokryty jasnożółtymi włoskami i ma dwie jasnoszare linie biegnące wzdłuż grzbietu. Odwłok ma barwę od różowawej po jasną, cielistą, z szarymi lub czarnymi plamami. Odnóża są kolczaste i mają bardzo jasne, szare pierścienie przy końcach ud [1]. Kątnik jest pajęczakiem, a nie owadem, dlatego ma osiem odnóży.

Ile żyje kątnik domowy i od czego to zależy

W literaturze zgłaszano samice kątnika domowego żyjące nawet siedem lat, które w tym czasie składały do dziewięciu kokonów jajowych [1]. To wartość maksymalna, nie typowa. Długość życia zależy od stałego dostępu do pokarmu i od tego, czy pająk ma spokój w osłoniętym miejscu. Samce żyją krócej i rzadko żyją dłużej niż rok [5].

U kątnika większego samice mogą żyć kilka lat, natomiast samce giną po okresie godowym i są zjadane przez samicę [2].

Występowanie kątnika domowego i jego sieć

W budynkach kątnik większy chowa się w ukrytych miejscach, na przykład za skrzyniami, wokół okien i pod meblami [4]. Jak podają brytyjskie organizacje przyrodnicze, bywa znajdowany za kominkiem, pod kanapą, a nawet w wannie [2]. Typowe kryjówki to także:

• piwnice i spiżarnie,
• strychy,
• garaże i szopy,
• stosy drewna i ciemne kąty ogrodu,
• przestrzenie za meblami.

Pierwszym sygnałem obecności pająka bywa sieć: płaska, nieregularna, z lejkowatym schronieniem na jednym końcu [4]. Według Wildlife Trusts kątnik większy to jeden z najszybszych bezkręgowców Wielkiej Brytanii: biegnie z prędkością do pół metra na sekundę [2].

Dlaczego jesienią w domu pojawiają się duże pająki

Duży pająk biegnący po podłodze lub znaleziony w wannie we wrześniu i październiku to w przypadku kątnika większego zwykle samiec. Pod koniec lata i na początku jesieni samce dojrzewają i wędrują po domach w poszukiwaniu samicy [2][4]. Samiec zostaje z wybraną samicą przez kilka tygodni, a potem ginie [2].

To sezonowy okres wędrówek, nie oznaka, że w domu zalęgły się setki pająków. Jeśli pająk Ci nie przeszkadza, zostaw go w spokoju. Jeśli chcesz go usunąć bez zabijania, najłatwiej przenieść go do ogrodu przy pomocy kubka i kartki papieru.

Czym żywi się kątnik domowy

Kątnik jest drapieżnikiem, który poluje głównie na owady. Należy do aktywnych, zwinnych łowców, polujących zarówno przy użyciu wzroku i szybkości, jak i za pomocą sieci [5]. Ofiary wpadają w sieć lub przebiegają w pobliżu wylotu lejka, skąd pająk atakuje.

Pająki potrafią długo obywać się bez pokarmu. Według Wildlife Trusts zarówno samce, jak i samice domowych kątników mogą przetrwać miesiące bez jedzenia i picia [2], więc brak ofiar nie wygoni ich z domu w ciągu kilku dni.

Czy kątnik domowy jest pożyteczny

W ograniczonym zakresie tak. Pająk poluje na drobne owady w pobliżu swojej sieci i może zmniejszać ich liczbę w piwnicy czy spiżarni. Nie należy jednak oczekiwać, że pojedynczy kątnik rozwiąże problem rozwiniętej infestacji karaluchów, moli czy innych szkodników. Duża, szybko rozmnażająca się populacja owadów wymaga zabiegu, a nie pomocy drapieżnika.

Obecność wielu pająków w kilku pomieszczeniach bywa raczej sygnałem, że mają co jeść. Jeśli wydaje Ci się, że pająków jest w domu podejrzanie dużo, sprawdź, jakie owady mogą je przyciągać.

Czy kątnik domowy gryzie i jest jadowity

W opracowaniu Penn State Extension, dotyczącym kątnika domowego, nie odnotowano udokumentowanych przypadków ugryzień tego gatunku, a pająk opisany jest jako bardzo szybki i płochliwy. Autorzy zakładają, że ewentualne objawy, takie jak ból, obrzęk, zaczerwienienie czy swędzenie, byłyby podobne do łagodnych objawów po ugryzieniu pokrewnych pająków lejkowatych [1]. Pająki z rodzaju Tegenaria gryzą rzadko [5].

Szczegóły dotyczące objawów i postępowania opisujemy w artykule o ugryzieniu kątnika. Jeśli po ugryzieniu pojawi się silny obrzęk, duszność lub zawroty głowy, skontaktuj się z lekarzem.

Kiedy pająki w domu są sygnałem problemu

Pojedynczy kątnik zwykle nie wymaga żadnej interwencji. Jeśli jednak widzisz go regularnie w kilku pomieszczeniach, dobrze jest zrobić dwie rzeczy. Po pierwsze, uszczelnij budynek: szczeliny w fundamencie, wokół okien i przy instalacjach to drogi, którymi do środka dostają się zarówno pająki, jak i owady, na które polują. Opisujemy to w artykule o szczelności budynku przed sezonem grzewczym. Po drugie, regularnie usuwaj pajęczyny odkurzaczem.

Jeśli chcesz ograniczyć liczbę pająków, praktyczne metody opisujemy w artykułach jak pozbyć się kątnika domowego oraz jak pozbyć się pająków. Mniejsze pająki, które łatwo pomylić z kątnikiem, omawiamy w tekście o małych pajączkach w domu.

Gdy problem dotyczy nie tylko pająków, ale też owadów, którymi się żywią, potrzebna bywa profesjonalna dezynsekcja. Insektpol wykonuje zabiegi w mieszkaniach, domach i obiektach gospodarczych, a przed zabiegiem ustala, jakie szkodniki faktycznie występują. Jeśli nie masz pewności, jaki gatunek pająka widzisz, albo chcesz zlecić inspekcję, skontaktuj się z nami.

Treść zweryfikowana na podstawie opracowania Penn State Extension oraz materiałów Wildlife Trusts, uzupełniona o dane z polskojęzycznych opracowań systematyki.

Treść zweryfikowana na podstawie opracowania Penn State Extension oraz materiałów Wildlife Trusts, uzupełniona o dane z polskojęzycznych opracowań systematyki.

Najczęściej zadawane pytania

Czy kątnik domowy jest groźny dla człowieka?

Opracowanie Penn State Extension nie odnotowuje udokumentowanych przypadków ugryzień kątnika domowego, a sam pająk jest opisany jako bardzo szybki i płochliwy. Ewentualne objawy, takie jak ból, obrzęk, zaczerwienienie czy swędzenie, byłyby łagodne. Jeśli po ugryzieniu pojawi się silny obrzęk, duszność lub zawroty głowy, skontaktuj się z lekarzem.

Ile żyje kątnik domowy?

W literaturze zgłaszano samice kątnika domowego żyjące nawet siedem lat, ale to wartość maksymalna, nie typowa. Samce żyją krócej i rzadko dłużej niż rok. U kątnika większego samice mogą żyć kilka lat.

Czym różni się kątnik domowy od kątnika większego?

Przede wszystkim rozmiarem. Kątnik domowy ma 6-11,5 mm długości ciała, a kątnik większy do 16-18 mm i rozpiętość odnóży do około 7,5 cm (w niektórych opracowaniach samce do około 10 cm).

Dlaczego jesienią w domu jest więcej dużych pająków?

Pod koniec lata i na początku jesieni samce kątnika większego dojrzewają i wędrują po domach w poszukiwaniu samicy. To sezonowa aktywność, a nie oznaka inwazji.

Czy kątnika domowego trzeba zwalczać?

Pojedynczy pająk zwykle nie wymaga interwencji. Jeśli jest ich dużo w kilku pomieszczeniach, sprawdź, jakie owady je przyciągają, i uszczelnij budynek. Przy rozwiniętej infestacji owadów pomocna bywa profesjonalna dezynsekcja.

Źródła

[1] Penn State Extension, “Barn Funnel Weaver Spider” (Tegenaria domestica): extension.psu.edu
[2] Wildlife Trusts, “Giant house spider” (Eratigena atrica): www.wildlifetrusts.org
[3] Wikipedia (PL), “Kątnik większy”: pl.wikipedia.org
[4] Wikipedia (EN), “Eratigena atrica”: en.wikipedia.org
[5] Wikipedia (EN), “Tegenaria domestica” (długość życia samców, sposób polowania, rzadkie ugryzienia): en.wikipedia.org